Koningsdag met haansabelen

zondag 27 april 2014

Haansabelen is een volksgebruik waarbij een haan ondersteboven met de kop uit een mand aan een touw wordt opgehangen, waarna geblinddoekte omstanders met een sabel mogen proberen de kop er vanaf te slaan. In het Limburgse Oost-Maarland kwam in de jaren tachtig van de 20e eeuw eenzelfde gebruik met ganzen in het nieuws, ter plekke “Gaashouwe” genoemd. Haansabelen en gansslaan zijn evenals het ganstrekken voorbeelden van onthoofdingsrituelen uit ons culturele erfgoed.

In de 19e eeuw kregen dergelijke volksvermaken veel aandacht als elementen van het zelfbewustwordingsproces van de gewone burgerij die zich ontworstelde aan de eeuwenlange overheersing van kerk en aristocratie. Elke gelegenheid werd aangegrepen om festiviteiten te organiseren met een keur aan vermakelijkheidsspelen zoals ringrijden, zaklopen, boegsprietlopen, mastklimmen, stroophappen en hardloopwedstrijden met hindernissen.  Ter verdediging van de onthoofdingsrituelen schreef in 1863 de burgemeester van Oegstgeest het volgende pleidooi: “Voor den boerenarbeider die gewoonlijk geen paard of goed geweer bezit of in het billardspel ervaren is, waardoor hij aan sommige nommers van het programma geen deel kan nemen, en wiens leden, door het zware werk dat hij verrigt, niet staan om hard te loopen, in den mast te klimmen, boegspriet te loopen of tot het verrigten van andere dergelijke lichaamsoefeningen, is in het programma opgenomen het zogenoemde katknuppelen en haansabelen”. Ter geruststelling vermeldde hij erbij dat zich in de hangende ton een kolfbal bevond in plaats van een kat en in de mand geen levende, maar een “doode haan” hing, die later bij de winnaar in de soep zou belanden. 

Zo moet het her en der in het land ook geweest zijn op zondag 12 mei 1889.

Op die dag werd in Nederland immers het veertigjarig regeringsjubileum gevierd van Koning Willem III. Op veel plaatsen was het feest overigens naar maandag verplaatst. In veel feestprogramma’s was naast de gebruikelijke concerten en “illuminaties” plaats ingeruimd voor allerlei volksvermaken. Zo ook in het Zuid-Hollandse Koudekerk aan den Rijn.

Overigens wordt onze koninklijke familie heden ten dage ook nog wel geconfronteerd met de gekuiste versie van het katknuppelen (2014 De Rijp), maar een spelletje haansabelen zal er in Nederland naar verluidt niet meer in zitten. Dit gebruik schijnt uitgestorven te zijn. Er is ook nooit een spelvorm voor bedacht. Zo niet in de ons omringende landen. Bij een staatsbezoek aan Duitsland, België of Frankrijk zou een potje Haansabelen / Hanenkappen / Hahneköppen of Décapitation du Coq er nog wel in kunnen zitten.

Ganstrekkers bezochten Keizerrijden

zondag 6 april 2014

Om tien uur in de vroege zondagochtend stond de bus van de firma Peusen gereed op de ruime parkeerplaats van supermarkt Scheepers AH om de leden van de Folkloristische Vereiniging Gawstrèkkers Beeg naar Antwerpen te vervoeren. Elk jaar ontmoeten de laatste koningen van de zeven verenigingen van de Antwerpse polder elkaar op de zondag na Halfvasten om te strijden voor het keizerschap in de woonplaats van de laatste keizer. Dit jaar viel de eer te beurt aan Hoevenen, waar Keizer Bert Matthijsen zijn kroon ter beschikking stelde. Aangezien de voorspelde regen uitbleef, konden de Gawstrèkkers de gehele middag doorbrengen op het gezellige middenterrein in de gelukzalige nabijheid van een welvoorzien tapeiland. Enkele minuten na zessen viel de beslissing. Nadat Pieter Aendekerk de laatste mazen van het net aan flarden had gescheurd, kon de definitieve strijd om de ganzenkop beginnen. Om beurten bonsden de harten van de leden van de diverse verenigingen in de keel, als een van hun ruiters zijn paard de sporen gaf. Totdat uiteindelijk de geelrode kleuren van de Ganzenrijders Stabroek het parcours veranderden in een vurige gloed. Hun koning Arne Bastiaenssens greep de ganzenkop en mocht zich de nieuwe Keizer van de polder noemen. En dan te bedenken dat Arne (koning in 2010) als invaller had moeten aantreden, omdat de regerende koning Sibert Havermaet diezelfde ochtend zijn pols had gebroken. Beiden mogen het volgend jaar 22 maart 2015 in hun eigen, vertrouwde omgeving nog eens opnieuw proberen.

  

Pieter Aendekerk voor tweede keer Koning

23 maart 2014

Vandaag werd Pieter Aendekerk voor de tweede keer Koning van de ganzenrijdersmaatschappij De Oude Gans, Berendrecht. Pieter was ook al Koning in 2011. Vermeldenswaard is het feit dat Pieter vanwege de vele contacten tussen Antwerpen en Grevenbicht tevens lid is van onze vereniging. Dus vieren de Gawstrèkkers van Beeg ook een beetje feest. Op carnavalsdinsdag was Pieter nog op bezoek in Grevenbicht, in gezelschap van onder anderen vaste maat Yannick Scheepers en scheidend Koning Yannick Boeykens. Helaas was er dit jaar geen afvaardiging van de Gawstrèkkers in Berendrecht present om het heuglijke feit van het nieuwe koningschap mee te vieren. Maar wellicht dat we binnenkort in Hoevenen Pieter glorieus overwinnaar zien worden bij het jaarlijkse Keizerrijden. Samen met broer Joris en Yannick Boeykens behoort hij dit jaar tot de deelnemers namens de Oude Gans. Wellicht kan één van hen het trauma wegwerken dat over de Oude Gans hangt: zij hebben sinds 1980 geen Keizer meer kunnen vieren!

Pieter is lid van een roemrijke ganzenrijdersfamilie. In 2012 werd hij opgevolgd door broer Joris en vader André was voorheen reeds zes keer Koning van de Oude Gans, waarvan de laatste keer in 2009. Zodoende waren vier van de zes laatste koningskronen voor dezelfde familie. En niet te vergeten zoon Yarno die het al geschopt heeft tot Kiekenkoning van de allerjongsten.

Pieter is ook zeer geïnteresseerd in de geschiedenis en de verbreiding van het Gansrijden en aanverwante onthoofdingsrituelen. Samen met Yannick Schepers reist hij door heel Europa. Wij hebben op deze site al eerder gewag gemaakt van hun ontdekkingstochten.  Op carnavalsdinsdag kwamen beiden, beladen met een stapel heerlijke “Limburgse” (!) vlaaien, naar Grevenbicht om hun tiende achtereenvolgende bezoek te vieren.  

De Gawstrèkkers van Grevenbicht wensen Pieter, echtgenote Saskia, zoon Yarno, verdere familie en uiteraard de gehele vereniging een fantastisch koningsjaar toe.

Dank aan de sponsors

16 maart 2014

De moderne wijze waarop het Gawstrèkke wordt georganiseerd kan tegenwoordig niet meer zonder de financiële, materiële en stille ondersteuning van sponsors die deze sociaal-culturele traditie een warm hart toedragen. De inrichting van het plein, de huur van de paarden, de opleiding van de ruiters, de presentatie van de vereniging en de zorg voor de veiligheid van mens en paard vereisen een fikse financiële investering. De contributie van leden en donateurs is daartoe ontoereikend. Gelukkig kan de organiserende vereniging al jarenlang rekenen op de steun van een groot aantal ondersteunende ondernemers. Op dit moment zijn dat er al ruim zeventig. Als nieuwe sponsors begroeten we Stal Maasvallei (paardensponsor), Manege Katsbek (paardensponsor) en Etiënne Bux, Tweewielerspecialist (begunstiger). We heten hen van harte welkom en vertrouwen op een langdurige relatie. Helaas moesten we om diverse redenen afscheid nemen van Theo Kelleners Schilderwerken en de begunstigers Gimar Interieurbouw en Kookstudio Merker Eyck. Wij danken hen voor de jarenlange samenwerking en wensen hen alle goeds voor de toekomst.

Prinsengracht en Koningskade

10 maart 2014

Tijdens het ophalen van de Prinsenparen voor het Prinsenmaal werd even gestopt bij het straatnaambord “Op de Coul”. Het is de straat waaraan het Prinselijk Paleis van Prins Christian en Prinses Sabrina is gelegen. Op de receptie hadden de buurtbewoners al aangekondigd dat deze straat beter omgedoopt kan worden tot “Prinsengracht”, gezien het feit dat deze straat aan de boorden van de Kingbeek al diverse keren het Prinsenpaar heeft geleverd, Aldus geschiedde. Gemakshalve werd voorbij gegaan aan het feit dat langs beide zijden van het water ook diverse koningen reeds hun residentie hebben gehad. Eigenlijk zijn wij ervan overtuigd dat het bord “Koningskade” al stiekem ligt te wachten op de volgende (schutters- of ganzen-)koning. De Kingbeek kan haar naam behouden…. .

Een stralende dag

9 maart 2014

Verslag van het Gawstrèkke op carnavalsdinsdag 4 maart 2014

Ruim voor aanvang van het Gawstrèkke had een enthousiaste opa met zijn kleinzoon aan de hand al een strategisch plekje ingenomen bij de dranghekken. Zij waren speciaal voor het ganstrekken gekomen vanuit een wat verder weg gelegen Zuid-Limburgs dorp. Waarom? “Het zijn de paarden, mijnheer. Mijn hele leven heb ik tussen de paarden doorgebracht.” De zon scheen. Ik raadde hen nog een wandeling aan naar de Maas. Het Burgemeester Kotenplein lag er keurig bij. De uitgebreide draaiboeken van De Gawstrèkkers wijzen feilloos de weg. Ooit liep op carnavalsdinsdag om zes uur de wekker af, maar dat is allang verleden tijd. Vanochtend kwam er pas om negen uur enige beweging op het plein. Maar toen in Zaal Aurora rond elf uur de ontbijtpan, gevuld met spek en ei, begon te pruttelen, was iedereen ter plekke en was het voorbereidende werk geklaard. Ganzenmeester Leon met superleerling Bart aan zijn zijde, had vakkundig de geslachte gans geprepareerd. De ruiters gingen naar huis om zich carnavalistisch uit te dossen. Sommigen maken daar veel werk van. Later op de dag zou het Jeugdprinsenpaar Harm en Stacey amazone Kelly Janssen verkiezen tot “Best verklede ruiter”. Voor het tweede jaar op rij. Na de gebruikelijke fotosessie bij het monument van De Gawstrèkker gingen de ruiters op weg om hun paarden op te halen. Naast de paarden van Manege Op den Berg uit Echt, werd dit jaar een drietal Belgische boerenpaarden ingezet door stal Maasvallei van Peter van de Klundert en Manege Katsbek uit Susteren. Zulke paarden geven aan het culturele festijn een speciaal tintje. Om half drie vertrok vanaf café-zaal Aurora de stoet met de carnavalsvereniging en hun Prinsenparen, de winnende groep van de carnavalsoptocht, vertegenwoordigers van het gemeentebestuur en diverse gasten, waaronder vertegenwoordigers van een aantal Antwerpse zusterverenigingen, uiteraard voorafgegaan door de hofkapel Daag en Nach. Bij wijze van uitzondering werd een kleine omweg gemaakt langs het voor de zoveelste keer beschadigde monument van zanger en theaterproducent Chel Savelkoul aan de Maas. Omroeper Ger Hoofwijk hield een korte toespraak waarin hij de betekenis van de familie Savelkoul beschreef voor de Beegse vastelaovend in het algemeen en het Gawstrèkke in het bijzonder. Bij het monument van De Gawstrèkker begroette ambassadeur Jo van der Sluijs even later allen in naam van de vereniging, waarna Daag & Nach “Es de gaws te bómmele hungk” van wijlen Rang Savelkoul inzette.

Dit jaar waren er precies elf ruiters, het optimale getal in de carnavalswereld. Kyra Zenden, Bart Pepels en Jo Cruts waren om diverse redenen verhinderd. Ger Eurlings en Esther Starmans kwamen de gelederen versterken. Beiden waren niet geheel nieuw. Esther heeft in 1997 haar legendarische vader George Metz vergezeld bij diens laatste optreden. Echtgenoot Raymond was zelfs bereid zijn drukke café Den Hollenjer twee dagen zonder Esther te runnen. De deelname van Ger Eurlings dateerde al van 1977. Fijn dat beiden bereid bleken hun ruiteractiviteiten te intensiveren teneinde hun oude liefde weer te kunnen oppakken. Het ganstrekken verliep zoals altijd in opperbeste stemming. Ger Hoofwijk maakte de nodige kwinkslagen. Het Brandariscomité maakte van de gelegenheid gebruik om het Frenske Verbrenne nog eens onder de aandacht te brengen. Prompt werd de overhandigde Frenske-pop onder de stoel van de Prins weggegrist. Dat kostte hem ’s avonds een uitnodiging voor een hapje en een drankje aan de jongerenvereniging De Boefjes, die hun naam weer eens eer aan deden. Het Gabriëlfonds verraste klarinettist Ralf Vola van Daag & Nach met de jaarlijkse “embouchureprijs”. Ondertussen werd de nek van de gans steeds langer. Kenners van het ganstrekken weten dat de beslissing vaak wordt voorgekookt door de ruiter die de nek van de gans weet op te lengen, maar voor het laatste zetje net te weinig tijd over heeft omdat anders het paard onder hem vandaan zou schieten. Dit keer speelde Paul Zenden deze rol, die hem in Duitsland de titel van Vize-König zou hebben opgeleverd. Thei Smeets moest natuurlijk wel nog in volle galop de juiste richting weten te bepalen, maar hij slaagde met glans. In zijn achtste deelname aan het Gawstrèkke was het raak. Na koning Leon II leverde Schutterij Eendracht alweer een ganzenkoning. Koning Leon II slaagde niet voor het “driekoningenfeest”, zoals hij stiekem had gehoopt: zijn koningstitel bij de ganstrekkers prolongeren, tegelijk met zijn lopende koningschap bij de schutters. Ook Thei kent het klappen van de zweep. Hij was al Schutterskoning in 2012. Leon en Thei mogen beiden als Koning het OLS 2014 in Grevenbicht meemaken. Een hele eer. Het enige smetje aan het koningschap van Thei is het feit dat hij in Obbicht woont. Maar dat zij hem vergeven. Hij toont zich immers in alle opzichten een echte “Beegtenaer”. En als de huizenmarkt wat aantrekt…. .

Terwijl de ganstrekkers nog druk doende waren met het opruimen van het plein, verzamelde het talrijke publiek zich al in Oos Hoes voor de prijsuitreiking. Met ondersteuning van zate hermenie De Roepoepers is dat een vrolijke boel. Alle hoogwaardigheidsbekleders van het Beegse carnaval worden op de bühne ingezet om de diverse onderscheidingen uit te reiken. Alle ruiters krijgen een herinneringsmedaille. Bart Pernot en Leon Smeets kregen een speciale medaille omdat zij respectievelijk één keer en twéé keer elf keer hebben deelgenomen. De best verklede ruiter werd hierboven reeds vermeld. Leon Smeets kreeg een fraai portretschilderij met de afbeelding van echtgenote Claudia aangeboden, vervaardigd door Wally Thissen. Vervolgens werd Koning Thei in vol ornaat gehesen, met alle onderscheidingen en attributen die bij zijn ambt horen. Aan Ank Gubbels was niet te merken dat zij pas voor de eerste keer de plechtigheid aan elkaar praatte. Toen Thei van prins Christian de scepter had ontvangen, kon Ank het sein geven voor de plaatselijke hymne Beeg blif Beeg en ging Thei vervolgens voorop in de polonaise. Daarmee was de dag nog niet ten einde. Eerst werd aangeschoven voor het Ganzenmaal, verzorgd door Dave Culinair. Daarna volgde een rondtocht langs de plaatselijke cafés, welke om klokslag twaalf uur werd afgesloten (voor sommigen onderbroken) door het Frenske Verbrenne en de Vlaggenceremonie.

Is dit verslag nog niet beeldend genoeg? Kijk dan elders op deze site naar de fotoreportage. Die spreekt boekdelen.

Triple A

17 februari 2014

Het verenigingsjaar 2013-2014 was een gedenkwaardig jaar. Op zaterdag 11 januari 2014 leidde dat tot een absoluut hoogtepunt. Op die dag werd het actieve ruiterlid Christian Scheepers met zijn lieftallige echtgenote Sabrina door de carnavalsvereniging De Zawpense uitverkoren een jaar lang als Prinsenpaar te mogen regeren over het Zawpensenrijk van Grevenbicht, Papenhoven en Schipperskerk. Deze Christian weet wat regeren is. Niet alleen zwaait hij mede de scepter over een imperium van supermarkten, maar hij was ook al eerder Koning van de Gawstrèkkers en Schutterskoning van schutterij Eendracht. Op 22 februari 2014 werd in gemeenschapshuis Oos Hoes een drukbezochte receptie gehouden. De koning van 2013, Leon II Smeets, presteerde het eveneens om in hetzelfde jaar van het koningschap bij de ganstrekkers ook nog koning te worden van schutterij Eendracht. Met deze schutterij won hij in 2013 bovendien het befaamde OLS, het Oud-Limburgs Schuttersfeest van de beide Limburgen. Het kon dus ook al niet op voor Leon en echtgenote Claudia. Gedenkwaardig was ten slotte het feit dat scheidend vicevoorzitter Jo van der Sluijs tijdens de jaarvergadering werd benoemd tot Ambassadeur van de vereniging. Over al deze zaken hebben wij eerder bericht, maar er was nog behoefte aan enig beeldmateriaal. Tijdens een fotosessie op 15 februari 2014 schoten wij een groot aantal toepasselijke foto’s bij het monument van De Gawstrèkker. Hieronder ziet u een selectie van wat in het programmaboekje van dit jaar liefdevol wordt omschreven als TRIPLE AAA!

Triple A

Koning Leon II 2013

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Gawstrèkkers juche …

12 januari 2014 

Christian en Sabrina Prinsepaar  2014 in Beeg!

Leef luuj,

de Gawstrèkkers van Beeg höbbe de iër uch bekènd te make dat ’t de  Vors en de Raod van Èllef van Vastelaovesvereiniging De Zawpense in Beeg behaag haet óm oos Gawstrèkkers Christian en Sabrina Scheepers-Schrooten oet te rope tot Prinsepaar 2014 van ’t Zawpenseriek van Beeg, Papenhaove en Sjipperskirk.

Dit waor noe sjus  ’t pekske wat Christian nog óntbrook.

Al drie kiër waor d’r Käöning: twië kiër van de Gawstrèkkers en eine kiër van sjötterie Eendrach (richtig – die van ’t OLS). Dit alles sjpiëlde zich aaf tösje 2007 en 2009. En noe, vief jaor later, gekróand es Prins van Beeg. En dat is gein degradatie. Kiek ‘m kieke, op de foto hie naeve oet 2008, nao Prins Norbert (saer 2010 Besjermhiër van de Gawstrèkkers). Richtig sjloes, zous te zègke. Mer twië oer later woort Christian opnuuts Käöning en kooste Norbert en Jolanda häöm de króan weer opzètte. Toch zeen ‘m die Prinsepatsj en dae scepter get blieve staeke.

Of hae op deensdig 4 Miërt mit ’t Gawstrèkke weer väör de döbbel wilt gaon, mótte v’r nog efkes aafwachte. Mer ’t zou waal bezunjer zeen: eine Prins mit eine króan!

Res ós ouch nog te felicitere ’t Senioreprinsepaar Peter en Marlies Schoutissen en de Iërezawpens Hermi Smeets. En neet te vergaete De Zawpense. Eine toesj veur de gooj naas die geer höb gehad. Maak ter mit uch alle ein sjóan jaor van. Weer genete mit uch mit.

Op veler verzoek hier de Nederlandse vertaling:

Ganstrekkers juichen: Christian en Sabrina Prinsenpaar 2014 van Grevenbicht. Lieve mensen, de ganstrekkers van Grevenbicht hebben de eer u bekend te maken dat het Vorst en Raad van Elf van carnavalsvereniging De Zawpense uit Grevenbicht heeft behaagd om onze ganstrekkers Christian en Sabrina Scheepers-Schrooten uit te roepen tot Prinsenpaar 2014 van het Zawpensenrijk van Grevenbicht, Papenhoven en Schipperskerk. Dit was uitgerekend het pakje dat Christian nog ontbrak. Reeds drie keer was hij Koning: twee keer van de Ganstrekkers en één keer van schutterij Eendracht (inderdaad – die van het OLS). Dit alles speelde zich af tussen 2007 en 2009. En nu, vijf jaar later, gekroond tot Prins van Grevenbicht. En dat is geen degradatie. Kijk hem eens loeren, op de foto hiernaast uit 2008, naar Prins Norbert (sinds 2010 Beschermheer van de Ganstrekkers). Echt jaloers, zou je zo zeggen. Maar twee uurtjes later werd Christian opnieuw Koning en konden Norbert en Jolanda hem de kroon weer opzetten. Toch zijn die Prinsenmuts en die scepter een beetje blijven steken. Of hij op dinsdag 4 maart met het Ganstrekken weer voor de dubbel wil gaan, moeten we nog eventjes afwachten. Maar het zou wel bijzonder zijn: een Prins met een kroon! Rest ons ook nog te feliciteren het Seniorenprinsenpaar Peter en Marlies Schoutissen en de Erezawpens Hermi Smeets. En niet te vergeten De Zawpense. Een eresaluut vanwege de prima neus die jullie hebben gehad. Maak er met z’n allen een mooi jaar van. Wij genieten met jullie mee.

Wij wensen u sfeervolle feestdagen

Voor de wenskaart kozen we dit jaar een schilderij van Salomon van Ruysdael, de bekende oudhollandse schilder van rivierlandschappen. Het schilderij van rond 1650 toont een winters landschap met ruiters die palingtrekken. De actoren zijn de dames die achter de ruiter in amazonezit op de paarden zitten. Diverse onthoofdingsrituelen zijn in de loop der eeuwen door onze nationale kunstenaars in beeld gebracht.

Wally Thissen schildert Jo

dinsdag 12 november 2013

We beschreven reeds in een eerder bericht dat de gezellige jaarvergadering met aansluitende feestavond gevuld was met diverse aangename verrassingen voor alle aanwezigen, maar speciaal voor Jo van der Sluijs die afscheid nam als bestuurslid. Al vele jaren is het gebruikelijk dat onze plaatselijke beeldend kunstenaar Wally Thissen spontaan portretten vervaardigt van onze koningen. Wanneer een ruiter voor de tweede keer koning wordt, houdt Wally zijn handen niet over elkaar, maar maakt een ander kunstwerk. Sla er deze website maar eens op na. Ook voor deze jaarvergadering heeft Wally een uitzondering gemaakt. Hij vond het op zijn plaats om Jo van der Sluijs bij diens afscheid als bestuurslid van De Gawstrèkkers, eveneens een geschilderd portret aan te bieden. Jo was zichtbaar onder de indruk van de geslaagde wijze waarop Wally zijn kunstwerk gestalte had gegeven. Jo staat er dan ook in typerende stijl op, in verbale actie, met een tinteling in de ogen en een ondeugende glimlach, precies zoals hij jarenlang op energieke wijze tekst en uitleg heeft gegeven over de historische en sociaal-culturele waarden van ons uniek stukje immaterieel cultureel erfgoed. Maar oordeelt u zelf. Wally, namens de hele vereniging: bedankt!